Kontrola WIORiN w gospodarstwie. Co sprawdzają i jak się przygotować

30 października 20263 min czytaniaStan prawny na 30 października 2026

Kontrola stosowania środków ochrony roślin rzadko dotyczy tylko zeszytu. Inspektor ogląda magazyn, opryskiwacz, zaświadczenia i etykiety, a ewidencja służy mu do sprawdzenia, czy wszystko się zgadza. Oto lista rzeczy, które warto mieć pod ręką, i uczciwy opis kar.

Kto kontroluje i kiedy

Stosowanie środków ochrony roślin kontroluje Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, w terenie: wojewódzki inspektorat (WIORiN) i jego oddziały. Kontrole są planowe, losowe albo po zgłoszeniu, np. po skardze sąsiada na zniesienie cieczy albo po zatruciu pszczół. Wymagania dotyczące stosowania środków mogą też być sprawdzane przy kontrolach związanych z dopłatami, w ramach warunkowości.

Co sprawdza inspektor: lista

Obszar	Co trzeba mieć	Podstawa
Ewidencja zabiegów	Wpisy z ostatnich 3 lat, kompletne, z przyczyną zabiegu	art. 67 rozp. 1107/2009, art. 35 ust. 3 ustawy
Kopie od usługodawcy	Kopia ewidencji zabiegów wykonanych przez firmę, 3 lata	art. 37 ustawy
Uprawnienia	Ważne zaświadczenie o szkoleniu każdej osoby, która pryskała	art. 41 ustawy
Opryskiwacz	Aktualne badanie sprawności (znak kontrolny i protokół), a dla nowego sprzętu dowód zakupu	art. 48 ustawy, rozp. Dz.U. 2013 poz. 1742
Środki w magazynie	Środki zarejestrowane, w oryginalnych opakowaniach, w terminie ważności, przechowywane bezpiecznie	art. 76 ust. 1 pkt 4 i 21 ustawy
Zgodność z etykietą	Środek dopuszczony w danej uprawie, w dawce i fazie z etykiety	art. 76 ust. 1 pkt 19 ustawy
Opakowania po środkach	Postępowanie zgodne z etykietą, bez porzucania i palenia	art. 35 ust. 5, art. 76 ust. 1 pkt 22 ustawy

Jak inspektor czyta ewidencję

Ewidencja jest dla kontrolującego mapą. Na jej podstawie sprawdza, czy:

środek był zarejestrowany w tej uprawie i nie przekroczono dawki z etykiety,
zabieg wykonała osoba z ważnym szkoleniem, a opryskiwacz miał ważne badanie w dniu zabiegu,
zgadza się bilans: ilość środka kupiona, zużyta według ewidencji i pozostała w magazynie,
przyczyna zabiegu jest wpisana i ma sens w danym terminie,
po zabiegu zachowano karencję przed zbiorem.

Dlatego niekompletny wpis jest groźniejszy niż się wydaje. Jeśli nie ma dawki albo daty, nie da się wykazać, że zabieg był zgodny z etykietą.

Kary: jak jest naprawdę

Art. 76 ust. 1 ustawy o środkach ochrony roślin wymienia czyny zagrożone grzywną. Dla ewidencji najważniejsze są:

pkt 24: nieprowadzenie albo nieprzechowywanie dokumentacji zgodnie z wymaganiami art. 67 rozporządzenia 1107/2009 albo art. 37 ustawy,
pkt 25 i 26: niestosowanie integrowanej ochrony i brak dokumentacji, która pokazuje, jak ją realizujesz (czyli m.in. brak przyczyny zabiegu),
pkt 19: stosowanie środka niezgodnie z etykietą,
pkt 30: stosowanie środków bez wymaganego szkolenia,
pkt 32: pryskanie sprzętem niesprawnym albo bez badania.

Sprawy prowadzi się w trybie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Kodeks wykroczeń przewiduje grzywnę od 20 do 5000 zł, a na miejscu kontrolujący może zaproponować mandat. Jeden zabieg może naruszać kilka przepisów naraz.

Projekt „pouczenie zamiast grzywny”

W Sejmie trwają prace nad poselskim projektem zmiany ustawy, według którego w latach 2027 do 2029 za brak elektronicznej formy ewidencji kontrolujący poprzestawałby na pouczeniu, zwróceniu uwagi albo ostrzeżeniu, pod warunkiem że rolnik prowadzi ewidencję w innej formie, np. papierowej. Komisja rolnictwa poparła projekt 7 października 2026, po drugim czytaniu 23 października projekt wrócił do komisji z poprawką. Biuro Legislacyjne Sejmu zgłosiło uwagi do warunków i do tego, czy pouczenie ma być obowiązkowe.

Co z tego wynika dla ciebie:

na dziś to projekt, nie prawo,
nawet po uchwaleniu dotyczyłby tylko formy. Brak ewidencji, brak przyczyny, środek niezgodny z etykietą czy brak szkolenia dalej są karane,
obowiązek elektronicznej ewidencji z prawa UE nie znika. Zmienia się tylko reakcja na jego naruszenie przez trzy lata.

Jak przygotować się w 15 minut

Wydrukuj albo przygotuj w telefonie ewidencję z ostatnich 3 lat i kopie od usługodawców.
Połóż w jednym miejscu zaświadczenia o szkoleniu wszystkich osób, które pryskają, i protokół badania opryskiwacza.
Sprawdź magazyn: przeterminowane środki osobno i opisane, opakowania zamknięte, etykiety czytelne.
Miej pod ręką faktury zakupu środków. Bilans zakupów i zużycia to częste pytanie.

Najczęstsze pytania

Czy w 2027 dostanę mandat za papierową ewidencję?

Na dziś przepisy przewidują grzywnę za ewidencję niezgodną z wymaganiami, a od 2027 wymaganiem jest forma elektroniczna. Pamiętaj, że zabiegi z 2027 możesz przenieść do wersji elektronicznej do 31 stycznia 2028. Projekt ustawy, który na lata 2027 do 2029 zastąpiłby grzywnę pouczeniem przy prowadzeniu papierowej ewidencji, na 30 października 2026 nie został uchwalony.

Czy inspektor może zażądać ewidencji w formie elektronicznej od razu?

Rozporządzenie 2023/564 wymaga udostępnienia dokumentacji na żądanie organu bez zbędnej zwłoki. Jeśli zabieg nie jest jeszcze przeniesiony do formy elektronicznej, a organ jej żąda, na przeniesienie jest krótki termin liczony w dniach roboczych. Dlatego lepiej wpisywać zabiegi elektronicznie od razu.

Ile wynosi grzywna?

Ustawa o środkach ochrony roślin mówi o karze grzywny orzekanej w trybie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Według Kodeksu wykroczeń grzywna wynosi od 20 do 5000 zł. Inspektor może też nałożyć mandat karny.

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. W sprawach spornych rozstrzyga treść przepisów i stanowisko wojewódzkiego inspektoratu ochrony roślin i nasiennictwa.